პირველი ნაწილი - პირველი თავი
შარშან, ოცდაორ მარტს, საღამოთი, უცნაური რამ შემემთხვა. მთელი დღე ბინის მოსაძებნად დავდიოდი, ლამის მთელი ქალაქი მოვიარე. ძველი საბინადრო ძალიან ნესტიანი იყო, ხოლო მე უკვე ცუდად მახველებდა. ბინის გამოცვლას შემოდგომაზევე ვაპირებდი, მაგრამ გაზაფხულამდე გავაჯანჯლე. საღამომდე ვიწანწალე, მაგრამ რიგიანი კი ვერაფერი მოვნახე. ჯერ ერთი, განსაკუთრებული ბინა მინდოდა, მდგმურებთან საზიარო რომ არ მქონებოდა; მეორეც, თუნდ ერთი ოთახი ყოფილიყო, მაგრამ აუცილებლად დიდი, ამასთანავე, რა თქმა უნდა, რაც შეიძლება იაფი. ვამჩნევდი, რომ ვიწრო ოთახი აზრებსაც მივიწროებდა. მე ხომ ოთახში ბოლთის ცემისას მიყვარდა მომავალ ნაწარმოებთა მოფიქრება. ყოველთვის უფრო მეტ სიამეს მგვრიდა ნაწარმოებთა მოფიქრება და ოცნება, როგორ დავწერდი, ვიდრე თვით დაწერა. თუმცაღა იმის გამო არა, რომ ვზანტობდი. მაშ, რის გამო?
დილიდანვე თავს შეუძლოდ ვგრძნობდი, ხოლო მზის ჩასვლისას თავი ძალიან შეუძლოდ ვიგრძენი. თითქოს ციებ-ცხელება მეწყებოდა, თანაც მთელი დღე არ შემისვენია და დავიღალე. საღამო ხანს, დაბინდებამდე, აღდგომის გამზირზე მივაბიჯებდი. მარტის მზის ცქერა მიყვარს პეტერბურგში, განსაკუთრებით დაისის ჟამს, რა თქმა უნდა, როცა ნათელი, სუსხიანი საღამო ჩამოდგება. ჩამავალი მზის კაშკაშა შუქი მთელ ქუჩას მოეფინება და უცებ გააბრწყინებს. ყველა სახლი თითქოს უეცრად აელვარდება, მათ მორუხო-მოყვითალო-მომწვანო ფერებს უჟმურობა წამით გაუქრება და გულში შუქი ჩაგეღვრება. ისე შეკრთები, თითქოს ვიღაცამ მუჯლუგუნი გაგკრა. ახალი თვალსაზრისი, ახალი აზრები მოგევლინება. საოცარია, მზის ერთი სხივი ადამიანს როგორ გარდაქმნის!
მაგრამ მზის სხივი ჩაცხრა, სუსხმა იმატა და ცხვირი ამიწვა. ჩამობინდდა, მაღაზიებიდან და დუქნებიდან გაზის შუქი გამოკრთა. მილერის საკონდიტროსთან როცა მივედი, უეცრად გავშეშდი, ქუჩის მეორე მხარეს ისე გავცქეროდი, თითქოს გულმა მიგრძნო, რომ არაჩვეულებრივი რამ მომელოდა. იმავე წამს, მოპირდაპირე მხარეს ბერიკაცი და ძაღლი დავინახე. მახსოვს, გული როგორ შემეკუმშა უსიამოვნო შეგრძნებისგან, მაგრამ ვერ მივმხვდარიყავი, რას მოასწავებდა ეს შეგრძნება.
მისტიკოსი არა ვარ. წინათგრძნობისა და წინასწარმეტყველებისა თითქმის არ მწამს, თუმცაღა, ალბათ ისევე, როგორც ყველას, ცხოვრებაში რამდენიმე აუხსნელი რამ მეც გადამხდა. მაგალითად, თუნდაც ეს ბერიკაცი! მასთან მაშინდელი შეხვედრისას უმალ რატომ ვიგრძენი, რომ იმავე საღამოს გადამხდებოდა ისეთი რამ, რასაც მთლად ჩვეულებრივს ვერ უწოდებ? თუმცაღა, მაშინ ავად ვიყავი და ავადმყოფური შეგრძნებანი თითქმის ყოველთვის მაცდუნებელია.
ბერიკაცი ნელა მიდიოდა, სარებივით გაშეშებულ ფეხებს თითქმის არ ხრიდა, ტროტუარის ფილაქანზე ხელჯოხს ოდნავ მიაკაკუნებდა და საკონდიტროს უახლოვდებოდა. ასეთი უცნაური არსება ჩემს სიცოცხლეში არ მენახა. ადრეც, როცა მილერის საკონდიტროსთან შემხვედრია, ყოველთვის მზარავდა მისი შესახედაობა – აწოწილობა-ამოკუზულობა, ოთხმოცწლოვანი ჩამკვდარი სახე, ნაკერებზე ჩარღვეული ძველისძველი პალტო, მოტვლეპილ თავზე ჩამოფხატული, დაფხრეწილი, მრგვალი შლაპა, კისერთან შემორჩენილი ბღუჯა თმა – უკვე ჭაღარა კი არა, მოთეთრო-მოყვითალო. მისი ყოველი მოძრაობა გაუაზრებელი, თითქოს მომართული ზამბარის მაგვარი გახლდათ. ეს ყოველივე ყველას შეაძრწუნებდა პირველი შეხვედრისას. მართლაც უცნაური სახილველია, ასეთი დაჩაჩანაკებული ქუჩაში მარტო რომ არის გამოსული. მეთვალყურეთაგან გამოქცეული შეშლილი გეგონებოდათ. განმაცვიფრა მისმა არაჩვეულებრივმა სიგამხდრემაც – სხეული თითქოს მთლად გაჰქრობოდა და კანი ძვლებზე ჰქონდა გადაკრული. ლურჯ წრეებში ჩამსხდარი დიდრონი, მაგრამ სხივჩამქრალი თვალები პირდაპირ ჰქონდა მიმართული, გვერდზე არასოდეს გაიხედავდა. დარწმუნებული ვარ, გვერდზე ვერაფერს ხედავდა. პირდაპირ თქვენკენ მოდიოდა, თუმცა გიყურებდათ, მაგრამ თითქოს ვერ გხედავდათ, თითქოს მის წინ სიცარიელე იყო. ეს რამდენიმეჯერ შევამჩნიე. ცოტა ხანია, რაც მილერთან გამოჩნდა. ყოველთვის ძაღლთან ერთად მოდიოდა. მასთან დალაპარაკება საკონდიტროს სტუმართაგან არავის უცდია და არც ის დალაპარაკებია ვინმეს.
„მილერთან რატომ დადის? აქ რა უნდა?“ – ვფიქრობდი ქუჩის მეორე მხარეს მდგარი და თვალს არ ვაშორებდი. გულში ბრაზი მიდუღდა, ავადმყოფობითა და დაღლილობით გამოწვეული. – „გულში რა უდევს? რას ფიქრობს? ფიქრობს კი რაიმეზე?“ – სახე ისე აქვს ჩამკვდარი, არაფერს გამოხატავს. სად მოუძებნია ეს საძაგელი ძაღლი, გვერდიდან რომ არ შორდება? თითქოს შერწყმია, თითქოს ერთ არსებად გადაქცეულან. ერთმანეთს როგორ დამსგავსებიან!
ეს საცოდავი ძაღლიც, მგონი, 80 წლისაა. დიახ, ნამდვილად ასე უნდა იყოს. ჯერ ერთი, ისეთი ბებრული შესახედაობა ჰქონდა, არც ერთ ძაღლს რომ არა აქვს; მეორეც, თვალი მოვკარი თუ არა, უმალვე გავიფიქრე, რომ ეს ძაღლი სხვა ძაღლებისნაირი კი არ იყო, არამედ – განსაკუთრებული, უსათუოდ ფანტასტიკური, ჯადოსნური. იქნებ მეფისტოფელი, ძაღლის სახით მოვლენილი1, იდუმალი ძაფებით გადაჰბმოდა პატრონის ბედს. როგორც კი დაინახავდით, მაშინვე გაიფიქრებდით: ალბათ 20 წელია გასული მას შემდეგ, რაც უკანასკნელად ჭამაო. ჩონჩხივით (უკეთ თუ ვიტყვით, თავისი პატრონივით) იყო ჩამომხმარი. ბალანი თითქმის მთლად გასცვივნოდა, გაქუცული, გაფშეკილი კუდი ჯოხივით დასთრევდა, გრძელყურებიანი თავი საცოდავად ჩაეღუნა. ასეთი ამაზრზენი
ჩუქება
