მედეა და ოიდიპოსი (პიესები)

პიესები Special Thanks to Bridget Meeds, ICOA and Cornell University

ირაკლი კაკაბაძის პოსტინდუსტრიული ტექსტები   და "პანდემიური ლოცვები"  
დავით ბუხრიკიძე
"თეატრო, დამეხმარე! გამომაფხიზლე და გამაღვიძე. თუ დავიღალე -   წამომაყენე; თუ გავბოროტდი - გამხადე კეთილი; თუ დავყრუვდი - დამიბრუნე სმენა; თუ თვალთ დამაკლდა - დამიბრუნე მხედველობა..." ამგვარი გარითმული და პოეტური დეკლამაციით, ფაქტობრივად კი დეკლარაციით მიმართა საზოგადოებას ათეული წლების წინ, თეატრის საერთაშორისო დღეს, 27 მარტს სახელოვანმა ფრანგმა რეჟისორმა, თეატრ "დუ სოლეის" დამფუძნებელმა, არიან მნუშკინმა. მისი სიტყვები   შეიძლება პირდაპირ გავიხსენოთ,   როდესაც ირაკლი კაკაბაძის (იგივე ანტონინ მარტოს) დრამატურგიაზე, უფრო ზუსტად, მისი მრავალგანზომილებიანი ტექსტების შესახებ ვსაუბრობთ.  
თუ სიტყვა "თეატრი" ჯერ კიდევ სანახაობა ნიშნავს, ეს იმასაც გულისხმობს, რომ ის სიღრმეს, სიგიჟეს, სოციალურ შრეებს, არქეტიპებსა და დეკონსტრუქციას უნდა დაუბრუნდეს. ირაკლი კაკაბაძე, როგორც ბეჯითი სოციალური მუშაკი და თანამედროვე ფილოსოფიურ მიმდინარეობებში გაწაფული მწერალი (ბოლოს და ბოლოს, ზურაბ კაკაბაძის ტვირთი მას კანონიერ პასუხიმგებლობასაც აკისრებს), ცდილობს დროის მტვერით   დაფარული მითო-არქეტიპები საგანგებოდ გადაწმინდოს.  
თუმცა ძიების პროცესი იოლი სულაც არ არის და ამაში მას მრავალჯერ ციტირებული კლასიკოსები - დრამატურგი ბერტოლდ ბრეხტი, თანამედროვე ბრაზილიელი მარქსისტი მწერალი, რეჟისორი და თეორეტიკოსი,   აუგუსტო ბოალი და "სისასტიკის თეატრის" ავტორი, ტანჯული და მგრძნობიარე ანტონენ არტო ეხმარებიან. ამ უკანაკნელისგან მან ფსევდონიმიც მოირგო - ანტონინ მარტო.
"მედეა და ოიდიპოსი", "აუტისტი ტერორისტის განცხადება", "ბრეხტი სახურავზე", "კურაჟი კავკასიაში", "სტალინი და ფრიდა", "პანდემიური ლოცვები" - ეს ის ტექსტებია, რომელიც ანტონინ მარტომ (ანუ ირაკლი კაკაბაძემ) მარტო დაწერა. ბრეხტის, ფრიდა კალოსა თუ პანდემიის ჟამს   გარდაცვლილი მსახიობის, ლუჩია ბოზეს ინსპირაციით.  
ფრაგმენტი პიესიდან "სტალინი და ფრიდა":  
ფრიდა: მე არანაირ ძალადობას არ ვამართლებ. მაგრამ ლენინს მართლა კლავდნენ!
სტალინი: ლენინი ტერორის აუცილებლობაზე ჯერ კიდევ 1917-ში წერდა - მაშინ კაპლანს ის დაჭრილი არ ჰყავდა. მაგრამ ბოზებში უკვე ნამყოფი იყო და ვენერიული ჭირიც ჰქონდა აკიდებული! გავაგრძელოთ?!
ფრიდა: გისმენ, კომპანიერო სტალინ!
სტალინი: რამდენი ადამიანის მოკვლას მაბრალებთ მე შენ და ტროცკი ან კიდევ ბურჟუა ლიბერალები? მათს შორის დიდი ბოლშევიკი ზინოვიევი?
ფრიდა: სხვისი არ ვიცი და მე 20 მილიონი ადამიანის მოკვლას გაბრალებ.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------
ბევრი რამ ამ პიესაში პროვოცირებულია თავად პერსონაჟების ბიოგრაფიიდან და როცა ფრიდა კალოს და იოსებ სტალინის დიალოგებს ვუსმენთ, პირდაპირი ასოციაციები ჩნდება რევოლუციის დროის სისასტიკესთან. ამავე დროს, ექსცენტრიული მხატვარი ქალის მუდმივი, დესტრუქციული საქციელის მოწმე ვხდებით.
სისასტიკე პაროდირებულია და ბოლომდე გაშიშვლებული. დრამატურგი მთლიანად დისტანცირებულია მოვლენებისგან და თითქოს საგანგებოდ უთვალთვალებს რა გამოვა ამ შეუძლებელი ექსპერიმენტისგან, ვინ მოერევა - კომპლექსებით დატანჯული მხატვარი თუ დიქტატორი სოსელო? ისევე როგორც ბრეხტის უმრავლეს პიესებშია, კაკაბაძე ღიად ტოვებს ფინალს და მკითხველს, ან მაყურებელს (თუ უკვე სპექტაკლზე მიდგება საქმე) არჩევანის გაკეთების საშუალებას თავად აძლევს.
როდესაც 2014 წლის ივნისში, სანდრო ახმეტელის სახელობის თეატრის სახურავზე, პუბლიკა კაკაბაძის უჩვეულო პიესის - "ბრეხტი სახურავზე" სანახავად სახანძრო კიბით აბობღდა, უკვე გასაგები გახდა სოციალური გზავნილი - თანამედრივე თეატრში პუბლიკა აღარ არის პასიური დამკვირვებელი, ის აქტიურად უბდა ერეოდეს პროცესში და ერთგვარად "ეხმარებოდეს" დრამატურგსა და რეჟისორს.    
ეს სრულიად უჩვეულო წარმოდგენა იყო თავისი ფორმითაც და სოციალური შინაარსითაც. რეჟისორ ირაკლი გოგიას სპექატაკლში მხატვარი და რეჟისორი, გიორგი მასხარაშვილი წარმოსახვით ეპაექრებოდა ცნობილ თანამედროვე ფრანგ ფილოსოფოსს, ჟან ბოდრიარს. ირაკლი კაკაბაძის ტექსტის გარდა გამოყენებული იყო ფრაგმეტები ბოდრიარის წიგნებიდან:   "ნივთების სისტემა" და "ტერორიზმის სული". ფაქტობრივად, ეს იყო ბრეხტიანული იდეების გაცოცხლებისა და ახალი, სოციალურ-ინტერაქციული თეატრის დამკვიდრების მცდელობა. მობილიზებული იყო თბილისის მერიის საგანგებო სიტუაციების მართვის დეპარტამენტი და სპეციალური ტექნიკა, მაყურებელს კი მართვის პულტის საშუალებით შეეძლო სახურავზე ასვლა და წარმოდგენის მონაწილეობა და ინტერაქციულ თამაშში ჩაბმა.
ცალკე განხილვას იმსახურებს ფსიქოდრამის ელემენტებით გაჯერებული პიესა "აუტისტი ტერორისტის განცხადება", რომელიც ირაკლი კაკაბაძემ ბათუმის მონოპიესების ფესტივალისთვის დაწერა და პირველად სწორედ ბათუმში წარმოადგინა. სპექტაკლი ისევ ახმეტელის თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელმა, ირაკლი გოგიამ დადგა.  
ირაკლი კაკაბაძის მონოპიესის გმირი 17 წლის ბიჭია (ამ როლს გიორგი ცხადაძე ასრულებს), რომელიც მიმართავს მშობლებს, რომ მეტი დრო დაუთმონ შვილების აღზრდას... ყურადღებით მოუსმინონ მათ! გამომწვევი სათაური და ტექსტიც ძალზე აქტუალურ, მტკივნეულ თემას ეხება და მისი მიზანია მშობლებსა და შვილებს შორის გაუცხოების დაძლევა, ჩატეხილი ხიდის აღდგენა და ურთიერთნდობის მოპოვება. მაგრამ