ცუკერბერგიდან გუტენბერგამდე
დღეს, როდესაც ქაღალდზე დაბეჭდილი ტრადიციული წიგნის ნაცვლად ათასობითი ტექსტის დამტევი პატარა, მსუბუქი ელექტრონული მოწყობილობები „kindle“ და „Iპად“ უფრო მიმზიდველია მკითხველისთვის, ამ კრებულს წიგნის ტექნოლოგიური პროგრესის საპირისპირო გზის გავლა მოუხდა, რადგან თავდაპირველად სწორედ მისი ელექტრონული ვერსია შეიქმნა და მხოლოდ მრავალგზის შენიშვნებისა და კრიტიკული აზრის გათვალისწინების შემდეგ დაიბეჭდა წიგნად.
ვერ ვიტყვი, რომ მხატვრულმა ტექსტმა ამის გამო წააგო. თუ ჩვეულებრივ შემთხვევში, შესაძლოა ის სრულიად აცდენოდა კრიტიკულ აზრს, ამ შემთხვევაში არ დაკლებია არც რჩევა, არც შენიშვნა, არც ლანძღვა და ხშირ შემთხვევაში, არც უცენზურო შეფასება.
რას ვიზამთ, ასეთია ლიტერატურული საიტების შინაგანაწესი, სადაც როგორც ნებისმიერ საჯარო სივრცეში, სრულიად დაცულია გამოხატვის თავისუფლება და ავტორსაც შესაბამისად თმენის ულიმიტო ვალდებულება აქვს.
მე, საბჭოთა სისტემაში აღზრდილ, მელნისა და კალმის თაობის ავტორს Facebook-ის თაობის, დასავლური კულტურის ღირებულებებზე გასწორებული მკითხველისათვის უნდა მომეთმინა.
ის კი ხუთი წელი ჯიჯგნიდა ამ მინიატურებს, სხვადასხვა ლიტერატურულ საიტზე, სადაც თავდაპირველად ძაღლი პატრონს ვერ ცნობდა, რადგან ავტორიცა და მკითხველიც იქ მხოლოდ ნიკებით რეგისტრირდებოდნენ და არავინ იცოდა, თუ ვინ იმალებოდა ამა თუ იმ, ხშირად, უჩველო მეტსახელის უკან. არ იცოდნენ მისი ასაკი, სქესი, წარმომავლობა, განათლება, ცენზი... არ იცოდნენ, ვის რა დამსახურება ჰქონდა თუნდაც საბჭოთა მწერლობის წინაშე და მხოლოდ გადარჩენის პირველყოფილი ინსტინქტი თუ იხსნიდა ავტორს სრული განადგურებისგან.
მგონი, აღარ არის საჭირო იმის თქმა, რომ ავტორმაც არაფერი იცოდა თავისი მკითხველის შესახებ გარდა იმისა, რომ წერა-კითხვის მცოდნე ნებისმიერი ასაკის ადამიანს შეეძლო ტექსტთან ერთად მიწასთან გაესწორებინა მისი ავტორის თავმოყვარეობაც...
თუმცა, კომენტარებში არცთუ იშვიათად იცნობოდა პროფესიონალ კრიტიკოსთა აზრი და მათაც არავითარი მიზეზი არ ჰქონდათ, რომ ტექსტები დაენდოთ...
არ დავმალავ და პირველივე ჯერზე, როდესაც უარყოფით შეფასებებეთან ერთად უამრავი დამცინავი, ირონიული და სარკასტული კომენტარების წაკითხვა მომიხდა, ლამის ხელი ჩავიქნიე. თუმცა მალე მივხვდი, რომ ამ შენიშვნების სასიკეთოდ გამოყენება შეიძლებოდა და შვილების თაობის მკითხველთა „სიძულვილშიც“ მცირეოდენი, მაგრამ მაინც ნამდვილი სიყვარული იგრძნობოდა ჩემი თაობის ავტორთა მიმართ.
მეც სწორედ ამ გრძნობას ჩავებღაუჭე და მივხვდი, რომ მათ აგრესიულ დამოკიდებულებას სწორედ ფორმით გატაცება, შინაარსისგან დაცლილი მორალი და დაღლილი სიტყვები იწვევდა.
არ გამოვრიცხავ, რომ შორიდან „ჩხიკვთა ქორწილის“ ერთ-ერთ ეპიზოდურ პერსონაჟსაც კი ვგავდი, რომელსაც ლიტერატურული ეპატაჟით სავსე სასმისს აძალებდნენ, ზედ ასხამდნენ და თავზე არწივივით დაჰყიოდნენ:
- გაუბედე, წრუწუნავ, გაუბედე!
პირველმა „გაუგებრობამ“ გაიარა და თანდათანობით, მეც შევამჩნიე, რომ მაინცადამაინც დედის გინებას და თავზე ნაცრის დაყრას არ ითხოვდნენ. ტრადიციულ ენასა და ტრადიციულ თხრობაშიც იყო რაღაც მათთვის მოსაწონი, მხოლოდ სრულიად თავისუფალი ზედმეტი პათეტიკისა და ზედმეტი სტილისგან...
სწორედ უადგილო პათეტიკისა და ზედმეტი მხატვრული სამკაულებისაგან გათავისუფლება იყო ჩემთვის პრობლემა. წარმოვიდგინე, რომ კლავიატურაზე კი არ ვაკაკუნებდი, არამედ ჩემი უშორესი წინაპრის მსგავსად, მეც ქვებზე გამომყავდა ასოები, სადაც თითოეული ზედმეტი სიტყვის დაწერა არა მხოლოდ ზედმეტი ენერგიის ხარჯვას, არამედ ჩაქუჩის ხელში ჩარტყმით გამოწვეულ მწვავე ტკივილსაც იწვევდა.
თუმცა, მხოლოდ წარმოდგენა ვერ მიშველიდა, თუ ფიზიკურად არ ვიგრძნობდი ჩაქუჩის არასწორი დარტყმისგან დაჟეჟილი თითების ტკივილს.
ამის სამაგალითოდ შემეძლო აქ ერთ-ერთი მხატვრული ტექსტისა და კომენტარების მოტანა, რომ მკითხველს უფრო ნათლად შეეგრძნო ინტერნეტ-სამკითხველო ქურაში ტექსტის გამოწრთობის პროცესი.
თუმცა, ამჯერად თავი შევიკავე ამისგან, რათა ზოგიერთი ავტორი, რომელიც არასდროს მოხვედრილა მკითხველთა ალყაში და სრული ანონიმურობის (ამისთვის ხშირად უნდა შეიცვალონ ნიკი) პირობებში არ უგრძვნია ობიექტური შეფასებისა და შეულამაზებელი სიტყვის ძალა (რასაც ისინი ასე ხშირად ითხოვენ), დამეფრთხო.
მე კი სულ ოდნავი სიმპათია რომ ვიგრძენი მკითხველისგან, ტექსტმაც დადებითი შეფასება დაიმსახურა, სწორედ ისეთი განცდა მქონდა, თითქოს პირველ საზვერეს გავცდი...
ვერ ვიტყვი, რომ ყველაფერი მე დავთმე, არც იმათ გაუმართავთ გამარჯვების ზეიმი. უბრალოდ, მე შევეჩვიე მათ ახალგაზრობას და მათ მაპატიეს ჩემი ასაკი...
დამატებით, მე მეპატია საბჭოთა მემკვიდრეობა და მეც შევუნდე დასავლური კულტურით ზედმეტი გატაცება.
დამავიწყდა მეთქვა, რომ ამ ლიტერატურული საიტების გვერდით ყოველთვის იყო და დღესაც არის ლიტერატურული პროცესებისთვის სრულიად თავისუფალი სივრცე, სადაც უფროსებს ჯერ კიდევ ფეხზე უდგებიან, სადაც ისევ პატივს სცემენ ოდინდელ დამსახურებებს და სადაც ძველებურად იწვნება დაფნის გვირგვინები.
ერთი სიტყვით, არჩევანის თავისუფლებას არავინ გვართმევს...
სხვა მხრივ კი, თუმცა მე ლიტერატურული დიდების მწვერვალზე არ ვდგარვარ და წარმატების სიტკბოც არასდროს მიგემნია, მაგრამ ის კი თამამად შემიძლია გითხრათ, რომ არაფერი შეედრება ქვაბში შემთხვევით ჩავარნილი დაფნის გვირგვინით გამოწვეულ კერძის გემოს...
გია
ჩუქება
