ავტორის წინასიტყვაობა შუაღამისას რატომ ხვდებიან ერთმანეთს ანტისამყაროები? (Зачем среди ночной поры встречаются антимиры?)
ა.ვოზნესენსკი
ბირთვულ იარაღს ჩვენი ქვეყნისთვის ისეთი სამაგრის მნიშვნელობა აქვს, რომელიც სახელმწიფოს შემოიკრებს. (Ядерное оружие для нашей страны имеет значение той самой скрепы, которая собирает государство.)
დ.მედვედევი
განა არ ჯობია, მაშინ ბოლომდე მივაწვეთ? (Не лучше ли тогда идти до конца?)
ვ.პუტინი
ისტორიამ შეწყვიტა მდინარება თვისი. (История прекратила течение свое.)
მ.სალტიკოვ-შჩედრინი
უკანასკნელი ათწლეულების განმავლობაში ისტორიის დასასრულის აჩრდილი კაცობრიობას ორჯერ გამოეცხადა. 1980-1990 წლების ზღვარზე გაჩნდა „ისტორიის დასასრულის“ ოპტიმისტური, „სამოთხისეული“ ხედვა, რომელმაც ბერლინის კედლის დაცემისა და საბჭოთა კავშირის დაშლის პერიოდი დააგვირგვინა. 1989 წელს გამოვიდა სოციალური ფილოსოფოსის, ფრენსის ფუკუიამას სტატია „ისტორიის დასასრული?“ ხოლო 1992 წელს - მისი წიგნი „ისტორიის დასასრული და უკანასკნელი ადამიანი“, სადაც დახატულია ისტორიის პერსპექტივა მარქსისტული უტოპიისა და სხვა ტოტალიტარული პროექტების კრახის შემდეგ. ამ შემთხვევაში, დროის გაჩერება კი არ იგულისხმებოდა, არამედ იდეური კონფლიქტების ამოწურვა: ლიბერალური დემოკრატია მმართველობის უმაღლესი და საბოლოო ფორმა აღმოჩნდა, რასაც კაცობრიობამ მიაღწიაო.
„დასავლეთის, დასავლური იდეის ტრიუმფი უპირველესად იმიტომ გახდა ცხადი, რომ ლიბერალიზმს ვერცერთი სხვა სიცოცხლისუნარიანი ალტერნატივა ვერ დაუპირისპირდა. <…>. ის, რისი მოწმეებიც გავხდით, როგორც ჩანს - უბრალოდ ცივი ომის ანდა ომისშემდგომი ისტორიის მორიგი პერიოდის დასასრული კი არ გახლავთ, არამედ ისტორიისა, როგორც ასეთის. ის კაცობრიობის იდეოლოგიური ევოლუციის დასასრულია, დასავლური ლიბერალური დემოკრატიის უნივერსალიზაცია, როგორც მმართველობის საბოლოო ფორმისა... სწორედ ეს იდეალური სამყარო განსაზღვრავს, საბოლოო ჯამში, მატერიალურ სამყაროს.“ («Триумф Запада, западной идеи очевиден прежде всего потому, что у либерализма не осталось никаких жизнеспособных альтернатив <…>. То, чему мы, вероятно, свидетели, — не просто конец холодной войны или очередного периода послевоенной истории, но конец истории как таковой, завершение идеологической эволюциичеловечества и универсализации западной либеральной демократии как окончательной формы правления… Именно этот, идеальный мир и определит в конечном счете мир материальный». Фукуяма Ф. Конец истории? // Вопросы философии. 1990. № 3. С. 134.).)
მაგრამ უკვე XXI საუკუნის დასაწყისში “იდეალურმა სამყარომ” ნგრევა იწყო, ჯერ ისლამური ფუნდამენტალიზმის დარტყმის ქვეშ მოექცა, რომელმაც მოსპო თავისუფალი სამყაროს სიმბოლო - მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის ტყუპი-ცათამბჯენები ნიუ-იორკში. ხოლო ფუკუიამას წიგნის გამოსვლიდან ზუსტად 30 წლის შემდეგ, 2022 წლის თებერვალში, რუსეთი თავს დაესხა უკრაინას, რაც, არსებითად, მთელი დასავლური სამყაროს გამოწვევა გახდა, რამაც ისტორიის დასასრულის სრულიად სხვა, “ჯოჯოხეთური” პერსპექტივა დასახა. თავად ფუკუიამაც კი უშვებდა მოვლენების ასეთი შემობრუნების შესაძლებლობას ამ “სამყაროთაგან საუკეთესოში”, როგორიც უნდა გამხდარიყო ჩვენი პლანეტა ლიბერალური დემოკრატიის გამარჯვების შემდეგ. ის ჯერ კიდევ 1989 წლის სტატიაში წერდა: “ტრადიციული მარქსიზმ-ლენინიზმის პროპაგანდისტებისგან გავნსხვავებით, ულტრანაციონალისტებს საბჭოთა კავშირში მთელი გზნებით სჯერათ საკუთარი სლავიანოფილური მოწოდებისა და იქმნება შთაბეჭდილება, რომ ფაშისტური ალტერნატივა იქ ჯერ კიდევ სრულიად ცოცხალია.“ («В отличие от пропагандистов традиционного марксизма-ленинизма, ультранационалисты в СССР страстно верят в свое славянофильское призвание, и создается ощущение, что фашистская альтернатива здесь еще вполне жива». Там же. С. 147.) მაგრამ მაინც ვერავინ იწინასწარმეტყველებდა, რომ „მეორე“, კომუნიზმთან ერთად, ტოტალიტარიზმის ფორმა სრულიად მოიცავდა სწორედ იმ სახელმწიფოს, რომელმაც ესესაა გადააგდო პირველის უღელი და საკუთარი თავი ფატალურად გამოხატა დასასრულის მანიშნებელი ასო ძ-ით. და კიდევ ერთი საოცარი შემობრუნება: „სლავიანოფილობა“ უსაშინლესი „სლავიანოფობიით“ შეიცვალა, რადგან ომი, რომელიც რუსეთმა უკრაინის წინააღმდეგ დაიწყო, იწვევს სლავური სამყაროს ორი ყველაზე დიდი სახელმწიფოს ნგრევასა და თვითგანადგურებას. ფუკუიამას განჭვრეტის უნარს საკადრისი პატივი უნდა მივაგოთ. გადმოსცემდა რა ჰეგელის ისტორიის ფილოსოფიას და პრინციპულად ეთანხმებოდა მას, ფუკუიამამ განჭვრიტა, რომ ლიბერალური დემოკრატიის ტრიუმფი ომების სრულ გაქრობას და პაციფიზმის გამარჯვებას არ ნიშნავს, რასაც შეიძლებოდა გამოეწვია კაცობრიობის გადაგვარება, „უკანასკნელი ადამიანის“ (ფ.ნიცშე) წარმოშობა, ვინც ჰედონიზმის მოწყენილობაში იქნებოდა ჩაფლული და საკუთარი თავისუფლების დაცვის ძალა აღარ ექნებოდა. „ლიბერალური დემოკრატია, რომელსაც ყოველი თაობის ცხოვრებაში აქვს უნარი, საკუთარი თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის დასაცავად გამართოს ხანმოკლე და გადამწყვეტი ომი, გაცილებით უფრო ჯანსაღი და კმაყოფილი იქნება იმ საზოგადოებასთან შედარებით, რომელმაც მხოლოდ უწყვეტი მშვიდობა იცის.“ («Либеральная демократия, которая способна в каждом поколении проводить короткую и решительную войну для защиты своей свободы и независимости, будет куда более здоровой и удовлетворенной, чем знающая лишь непрерывный мир»*. Фукуяма Ф. Конец истории и последний человек (The End of History and the Last Man. New York: Free
