პირველი ნაწილი I
სიცივემ მოიყვანა გონს. ნაგვემებს მთელი სხეული ტეხდა და ესხვისებოდა. პირსახით ჩამხობოდა სილას. მოშიშვლებული გულ-მკერდით გრძნობდა წვრილ კენჭებს.
სიკვდილი ინატრა.
რად არ დადგა შინ და შინ რად არ დაუცადა მაცნის მოსვლას სოფელში, რატის დასახვედრად რატომ ისწრაფა და სოფელს გამოსცილდა?!
ისევ სიკვდილი ინატრა და არა სცადა სილიდან პირსახის დახსნა.
არ მიიღო დედამდინარემ. არ ჩათვალა სიკვდილის ღისად ნამუსახდილი სასძლო, სიყვარულის დაცვა და წმინდად შენახვა დაგვიანებულად ჩაუთვალა. ახლა უნდა ზღოს... რამენაირად უნდა ზიდოს...
მერე რატი?
რატი არ დადგება და კვალში გამოუდგება მისი გულის სწორის გამტაცებელს, თათარსაც სელჩუკსაც, არაბსაც და ირანელსაც. ქართველსაც...
მონასტერს თუ წავა შერცხვენილი, მაგრამ იქაც იპოვის რატი.
მაშ, რა ქნას ცისამ? როგორ შებედოს, შენი სიყვარული ვერ დავიცავი და მტრის გასათელი გავხადე თავიო? რა წყალში გადავარდეს? თუმცა გადავარდა უკვე და მანაც გამორიყა გულწასული, სიკვდილის ღირსად არ ჩათვალა.
ცხენმა დაიჭიხვინა სადღაც შორიახლოს. შეკრთა და პირსახე წამოსწია სილიდან. მიმოიხედა. ტირიფის ხშირი ტოტები ფარავდა შერცხვენილი ასულის შემოხეულ სიშიშვლეს. დალურჯებულ წვივებზე ელამუნებოდა წყალზე დაშვებული ფოთლებით. სულიერი ვერავინ დაინახავდა, მდინარეზე ტივითაც რომ გაევლო, არათუ მეორე ნაპირიდან.
ისევ დაიჭიხვინა ცხენმა. ისევ სილაში ჩარგო პირსახე და ჩუმად აქვითინდა. ნამდვილად რატის თეთრო იყო. წმინდა გიორგის ხატზე გამუსახული მერანის ალი-კვალი. ნამდვილად მალე მივიდოდა სოფელში და მალე გაიგებდა მისი გატაცების ამბავს. თუმცა...
დაიგვიანა რატიმ. ვეღარაფერს უშველის ცისას.
როგორღაც შემორჩენილი, მოთარეშის უხეშ ტორს გადარჩენილი, თეთრი შროშანებით ნაქარგი იისფერი მანდილი შემოიძარცვა კისრიდან და მდინარის ტალღებს მიანდო. თვალდახუჭულმა მიუგდო სმენა.
რატის შეძახილს ცხენის ფლოქვების თქარუნი მოჰყვა. მერე მდინარეს თუ მისცა თავი, წყლის დგაფუნიც მოესმა და უფრო ჩამალა სილაში სახე. ხელისგულები აიფარა ყურებზე.
დაე, იფიქროს მისმა რატიმ, რომ ნამუსის შენახვა შეძლო და წყალმა კი შეიწირა... დაე, ღამის სიზმარსა და ოცნებაში მაინც გამოედევნოს წყალწაღებულსა და უმწიკვლო მიჯნურს... შურისგებით აღვსილი სხვა მდინარებას მისცემს დაულეველ ძალასა და ვაჟკაცობას, აღარ გამოეკიდება მეფის რაზმსა და სოფელს შუა გაჭიმულ გზას სატრფოს სანახავად, აღარ მოაკლდება საქვეყნო საქმეს ცისას თვალების დასაკოცნად. ფეხს ამოიკვეთავს ფუძიდან, სანამ მტრის ერთ მოთარეშეს მაინც დაიგულებს სადმე, სადმე ქართულ მიწაზე... სანამ ბოლო ნაშიერამდე არ ამოძირკვავს იარებით დაფარული საქართველოს სხეულიდან სისხლისმწოველ გველის წიწილებს. სანამ ცისას ჯავრს არ ამოიყრის, თუმცა კი მაინც ვერ გაიმთელებს მისი უკანასკნელი შემოხედვის ხსოვით ათასად დამსხვრეულ გულს.
რა ეშველება ცისას, ღმერთო?
II
სასახლის კიბებზე დაეშვა და ნელი ნაბიჯით დასავლეთისკენ გასწია. ბაგრატის ტაძარს ჯერ შორიდან უცქირა დაფიქრებით და შემდგომ გარშემო შემოუარა. შედგა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მომდგარ მთას დაუწყო ჭვრეტა.
სამეფო დარბაზში გვიანობამდე ეთათბინა გიორგი ბერს[1]. ვერა და ვერ დაიძინა, იწრიალა ქვეშაგებში, სანამ ცა ვარდისფრად არ მოექცა. ნაწყვეტ-ნაწყვეტ ახსენდებოდა მწიგნობართუხუცესთან[2] განხილული ყოველი სიტყვა. ძილს უკრთობდა. რა მოატანა ალიონმა, წამოდგა და გარეთ გასვლა ინება. უჩუმრად, თავდაკვრით გაატარეს მცველებმა გარინდებული, ღამენათევი მეფე.
განა თავად არ ესწრაფვოდა იმ დროს, როცა ურჩთა ალაგმვისა და მტრის განდევნის სადავეები მის ხელთ აღმოჩნდებოდა? განა თავად არ ესწრაფვოდა შემძლებელი გამხდარიყო დაჩაგრული ერის დაცვისა და გაკაფული ვენახის გაშენებისა? მაშ, ახლა რა მოხდა? ახლა გულში საიდან შემოიპარა შავი ბურუსი? შავი, როგორც მავანის დაგებული, პირდაფჩენილი მახე და გაურკვეველი, როგორც ბოროტის ხლართები. შიშისა და ორჭოფობის დრო არ იყო, იცოდა თავადაც. ახლა მეფე სჭირდებოდა ერს! ისეთი ძლიერი და ძლევამოსილი, როგორც ფარნავაზი, გორგასალი და თუნდაც პაპის პაპა ბაგრატი იყო. ისეთი გაბედული და წინდახედული სვლა სჭირდებოდა ქვეყანას მთავარსარდლისა, რომელიც გაერთიანებამდე მიიყვანდა. და რა უნდა გაერთიანებულიყო განა? სოფლები - გავერანებული, დაცლილი, ბაღ-ვენახი - გაკაფული, ერი - მთაში გახიზნული, ეპისკოპოსი, ბერი თუ მღვდელი - უწესო და მექრთამე, ლაშქარი - შეთხელებული და შემოლეული, შეშინებული, გამარჯვებას გადაჩვეული, სალარო - თითქმის დაცლილი, საჭურველი - წაგებულ ომებში დაკარგული და დამსხვრეული, დიდებულები - ორგული, გლეხობა - ხვნა-თესვას გადაჩეული, დამშეული... უიმედო...
პირი იბრუნა და ქალაქს მოხედა დავითმა. სელჩუკთაგან გადამწვარი ქუთაისი ჯერ ისევ ელოდა მშველელს. ჯერ კიდევ უდიოდათ კვამლის სუნი ნაჩქარებად აღდგენილი სამეფო სასახლის კედლებს.
საიდან უნდა დაეწყო დავითს? საიდან უნდა დაეწყო ერის სენთან ბრძოლა? მიზეზიდან? იმედიდან? მომავლის იმედიდან სწორედაც!
აკი უთხრა გიორგი ბერმა, როგორი სახეცვლილი ეჩვენა იმ პატარა შეტაკებიდან დაბრუნებული მხედრობა: სახეები
