კარგა მოსაღამოვებული იყო, როცა ვიღაცამ წამოიძახა, რომ საჭირო იყო კავშირგაბმულობის სახლიდან გადაეცათ მთელს საბჭოთა სივრცეში ჩვენი მოთხოვნები. რა მოთხოვნები, ზუსტად არ მახსოვს. მთავარი იყო სტალინის „წმინდა სახელის“ აღდგენა. ამ წინადადებაზე ხალხმა იხუვლა და კარგა დიდი ჯგუფი კავშირგაბმულობის სახლისკენ დაიძრა. სწორედ აქედან დაიწყო ის ტრაგედია, რომელიც გუშინდელივით მახსოვს.
სულ რაღაც ოცი წუთი არ იყო გასული, რომ ხმა გაისმა, ამჯერად განწირული - „ისვრიან, ისვრიან, რუსთაველზე ხალხი მოკლეს.“ ატყდა ჩოჩქოლი, ყვირილი, ტირილი. უმთავრესად მაინც ახალგაზრდული გულუბრყვილო შეძახილები „წავიდეთ! დავიცვათ! არ შევარჩენთ.“ ჩემთვის იმდენად წარმოუდგენელი იყო, საბჭოთა მთავრობასბრძანებაგაეცა ხალხისთვის ესროლათ, რომ ეს განგაში სერიოზულად არ მიმიღია. ჩემს წარმოდგენაში ასეთი რამ შეუძლებელი იყო. თუმცა რაღაც გუგუნის ხმა კი ისმოდა, მაგრამ უსაშინელეს კოშმარშიც ვერ წარმოვიდგენდი, რომ ეს ტანკები გვიახლოვდებოდნენ. ალბათ მილიციამ დაწყო ხალხის გაყრა-მეთქი, ვიფიქრე.
უკვე თითქმის ბნელოდა, საათს რომ დავხედე, დავინახე, თორმეტი საათი იყო დაწყებული და ფაცხა-ფუცხით ამოვვარდი პარკის კიბეებზე. მე, როგორც წესი, საღამოს ათ საათზე სახლში უნდა ვყოფილიყავი და ვიცოდი, ძალიან გამიბრაზდებოდნენ ასეთი დაგვიანებისთვის. ის-ის იყო ვორონცოვის ხიდი გადმოვირბინე პლეხანოვისკენ, ათიოდე მეტრი არ მექნებოდა გავლილი, რომ სროლის, გრიალის და საშინელი კივილის ხმა მომესმა. სირბილით უკან დავბრუნდი და ხიდის აქეთა მხრიდან გავიხედე ძეგლის მიმართულებით. მხოლოდ ბუნდოვნად ვხედავდი საიდანღაც გაჩენილ ჯარისკაცებს, რომლებიც კონდახებს და ხიშტებს ურტყამდნენ ხალხს. არავითარი გმირობა არ გამომიჩენია, მოვტრიალდი და დამფრთხალი კურდღელივით სირბილით სახლისკენ გამოვეშურე. თავში რაღაც სიტყვების და ფრაზების ნაგლეჯები მიტრიალებდა: „არა, ეს შეუძლებელია... ეს მომეჩვენა... ეს ხომ ამერიკა არ არის... ეს საბჭოთა კავშირია... აქ ხალხს არ კლავენ...“
ჩვენი სახლის სადარბაზოში შევედი, კიბეზე ავირბინე და ჩვენი ბინის კარი გულისფანცქალით შევაღე. საბედნიეროდ სახლში არავინ დამხვდა და აივანზე გავედი. იქ ჩვენი მეზობელი ქალი იდგა, ტიროდა, პირჯვარს იწერდა და გაუთავებლად იმეორებდა: „იქ ხალხს კლავენ, კლავენ! ღმერთო, კლავენ!“ ხელი მოვხვიე და ჩემივე თავის დასამშვიდებლად რაღაც ისტერიული ჩურჩულით და კანკალით ვეუბნებოდი: არა, ნინა დეიდა, არა, არავის არ კლავენ. არა, უბრალოდ უნდა დაშალონ.“ თვალწინ კი კონდახმომარჯვებული ჯარისკაცები მედგა და ტანკების გრუხუნი მესმოდა.
როგორ დამთავრდა ის დღე არ მახსოვს, მაგრამ მახსოვს შემდგომი დღეების რკინისებური სიმძიმე, ქალაქში გამეფებული სიჩუმე და დაბნეულობა. სკოლაში ვგრძნობდით, რომ ჩვენს მასწავლებლებს, რომლებიც სულ ცოტა ხნის წინ სტალინის განუსაზღვრელ დამსახურებაზე, მის მსოფლიო მნიშვნელობაზე გველაპარაკებოდნენ, არაფერი ჰქონდათ სათქმელი და არც არაფერს ვეკითხებოდით. ისინიც ცდილობდნენ არ შეხებოდნენ ამ პირდაღებულ ჭრილობას, არც გვტუქსავდნენ და არც ჩვენ გვეკითხებოდნენ რამეს. თითქოს ინტუიციით ორმხრივად ტაბუ დავადეთ ამ თემას. გაცდენილი გაკვეთილები არავის უხსენებია.
ჩუქება
