ხიხანის ექო
ჩამავალი მზე აჭარის მთებს ოქროსფრად აფერადებდა. მისი სხივები ნიგაზეულის ციხის გოდოლებს სევდიანად დაჰნათოდა, გოდოლზე ამოზრდილ ზურმუხტისფერ შროშანებს გულებს უთბობდა. ციხესიმაგრეს გარშემო სიმწვანე ქათიბივით შემოხვეოდა. სველი მიწისა და ხეებიდან ჩამოღვრილი სურნელი მთელ მიდამოს საოცარ სიმშვიდეს ანიჭებდა. ციხის კედლებზე ჩამოწოლილ სიჩუმეს თბილი ქვეყნებიდან დაბრუნებული მერცხლების ჟღურტული არღვევდა.
ნიგაზეულის ციხე არ იყო უბრალო სიმაგრე. მისი მშენებლობა აბდულ-ბეგ ხიმშიაშვილმა დაიწყო. ის ზემო აჭარას მართავდა და თითოეული აგურის დადებისას ქართული მიწის სულთნის მარწუხებისგან გამოხსნაზე ოცნებობდა... ოსმალეთის ხახაში მოქცეული აჭარის თავისუფლებისთვის იბრძოდა. სამწუხაროდ, ის გურიაში, სოფელ ასკანასთან, ბრძოლაში დაიღუპა. მისი დაწყებული საქმე უფროსმა ვაჟმა, სელიმმა გადაიბარა, საკუთარი ხელით განაგრძო მშენებლობა და ციხეს ბოლო ქვა თვითონ დაადგა, როგორც სიმტკიცისა და შეურყევლობის სიმბოლო.
ციხეს ექვსი წრიული გოდოლი ჰქონდა, სქელი კედლები მოზრდილი კვადრებით იყო აშენებული, რაც სიმაგრეს დიდ ძალასა და სიმტკიცეს ანიჭებდა. ციხის ჩრდილოეთი მხარე მაღლობზე იდგა, საიდანაც მთებს კარგად დაინახავდა კაცი. სამხრეთი კი დაბალი იყო, ნაკლებად ფერდობიანი, მაგრამ უფრო მწვანე და ლამაზი. ციხის შუაგულში გამავალი კედელი ორ ცალკე სეგმენტად ჰყოფდა შენობას, ზედა და ქვედა ეზოებად. შესასვლელები ორივე მხრიდან ჰქონდა, ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან. ჩრდილოეთიდან ხშირად სტუმრების ცხენის ფლოქვების ხმა ისმოდა, ხოლო სამხრეთიდან შემსვლელენი უმშვენიერეს ბაღში აღმოჩნდებოდნენ.
ციხეს ორივე მხარეს მდინარე ჩამოუდიოდა, ზაფხულობით წყალი ნელა ჟღურტულებდა ქვებზე, ხოლო ზამთრობით სევდისფერ თოვლში იყო ჩაკარგული.
ახლა გაზაფხულის სითბო და სურნელი იღვრებოდა ნიგაზეულის ციხის კედლებსა და გოდოლებზე.
ციხის შუაგულში სასახლის აივანზე იჯდა სელიმი, ხელში წითელი კრიალოსანი ეჭირა და მარცვლავდა, შუბლზე ღარები დაჩნეოდა და აჭარის მთებს გაჰყურებდა ჩაფიქრებული. მზის სხივები ტყიან ფერდობებს მოჰფენოდა, თითქოს ზეცა ბოლო ლოცვას აღავლენდა სისხლით გაჟღენთილი მიწისთვის.
სელიმი აჭარის ბედზე ფიქრობდა, მის წარსულზე, დაკარგულ რწმენაზე, სისხლით შეღებილ აჭარისწყალზე, აღმართული სიშორის მიღმა მყოფ დედა-საქართველოზე, მის აწეწილ მდგომარეობაზე, ერეკლე მეფის აღა-მაჰმად-ხანთან დამარცხებაზე. სელიმის ყურამდე მოვიდა ამბავი, რომ გამარჯვებულ სპარსეთის შაჰს შერიფ ჯაყელმა, ახალციხის ამჟამინდელმა ფაშამ, გამარჯვება მიულოცა.
„ როგორ ვნანობ, ერთ დროს რომ მხარში გედექი... ვიბრძოდი, რომ ტახტი მოგეპოვებინა. რა გამოვიდა? ჩვენში შენისთანა მოღალატეები რომ არა, მტერი ვერაფერს დაგვაკლებდა... “ – გაივლო გულში სელიმმა.
სელიმს სურდა, ახალციხის საფაშოს ტახტზე მოღალატე ჯაყელის ნაცვლად საბუდ-მეჰმედი დამჯდარიყო, შემდეგ კი სამხრეთ-დასავლეთი საქართველოს ოსმალოთაგან დახსნა იოლი იქნებოდა.
აჭარის მმართველი ფეხზე წამოდგა და აივანზე გაიარ-გამოიარა. ის ორმოცდახუთი წლის იყო, მაღალი და გამართული, მტკიცე ნაბიჯითა და ღრმა მზერით. შავი თმა და ულვაში ჰქონდა. მუქი ლურჯი ჩოხა ეცვა, წელში მოხდენილად გამოყვანილი, რომლის კალთებიც მუხლებამდე სწვდებოდა. ჩოხის ქვეშ - თეთრი ახალუხი. ეს ჩაცმულობა მის იერსა და სახეს სიმტკიცესა და ღირსებას მატებდა.
წელზე ეკეთა ტყავის ფართო ქამარი, ზედ ეკიდა შერეული სტილის ხანჯალი, ქართული წვეტით და ტარის ოსმალური მოხატულობით. ფეხზე ეცვა რუხი ტყავის რბილი ჩექმები, ადგილობრივი ოსტატების შეკერილი, ქართული ორნამენტებით დამშვენებული. თავზე ეხურა შავი ნაბდის ქუდი.
სელიმი ხედავდა მთებს, სისხლით შეღებილს, აქ ხალხს ძალით ამაჰმადიანებდნენ, სოფლებს ცეცხლს უკიდებდნენ... ახლა ეს მისი მიწა იყო და ამავდროულად დაკარგულიც.
– ბაბა! – მოისმა ბავშვის ხმა ქვემოდან.
სელიმმა მიიხედა: ქვევით მისი შვიდი-რვა წლის ჭორფლიანი ბიჭი, ჰუსეინი, კიბეებზე ამოდიოდა.
– ამოდი, ჰუსეინ! – გაუღიმა სელიმმა, – ხედავ? აი იქ, მთებს მიღმა, აჭარა მთავრდება, მერე იწყება თურქეთი.
ჰუსეინი მის გვერდით გაჩერდა, ორივე ხელი მოაჯირს მოჰკიდა და თვალებგაფართოებულმა ჰკითხა:
ჩუქება
