1964 იმ გოგოებს ვგავდი, ავტობუსებში ბიბლიოთეკიდან გამოტანილ ბოტანიკა-გეოგრაფიის კოლენკორისყდიან წიგნებს რომ კითხულობენ და ღია წაბლისფერი თმა ბადით აქვთ შეკრული. შეიძლება, საექთნო კურსების სტუდენტად ან მბეჭდავად ჩაგეთვალეთ, ჩემს ნერვიულ, მოუსვენარ ხელებს, ფეხის გაუთავებელ ბაკუნსა და ტუჩის კბენასაც შეამჩნევდით. არაფრით არ გამოვირჩეოდი. ახლაც თვალწინ მიდგას ის გოგო – ჩემი საკუთარი თავის უცნაური, ნორჩი, უფერული ვერსია, ტყავის უსახური ჩანთით ხელში, პატარა შეკვრიდან მიწის თხილს რომ იღებს, ხელთათმნიან თითებში ათამაშებს, ლოყებში წუწნის და ფანჯარაში შეშფოთებით იყურება. დილის მზის შუქი სახეზე ნაზ ბუსუსს მინათებდა, რომლის დაფარვასაც ჩემი ფერმკრთალი სახისთვის მეტისმეტად ვარდისფერი პუდრით ვცდილობდი. გამხდარი ვიყავი, უხეში აღნაგობის, უშნო მიხრა-მოხრით, ტანგახევებული. ამ ცივი, უსიცოცხლო ახალინგლისური იერის მიღმა რაიმე ხალისი ან სიგიჟმაჟე თუ შემომრჩენოდა, იმასაც სახეზე ბლომად დამჩნეული მკრთალი ნამუწუკარი მიმალავდა. სათვალე რომ მკეთებოდა, ალბათ, ჭკვიანის შთაბეჭდილებას დავტოვებდი, მაგრამ ნამდვილ ჭკუას მოთმინება უნდა, რაც მაკლდა. იფიქრებდით, რომ დახურულ ოთახთა სიმშვიდე მხიბლავდა, მდუმარე მოწყენილობაში ნუგეშს ვპოულობდი, მზერა ნელა გადამქონდა ქაღალდიდან კედლებზე, კედლებიდან – მძიმე ფარდებზე და ფიქრებითაც მხოლოდ იმას ვუტრიალებდი, რასაც თვალი ხედავდა, – წიგნს, მაგიდას, ხეს, ადამიანს. არადა, მძულდა სიჩუმე. მძულდა სიმშვიდე. თითქმის ყველაფერი მძულდა. ყოველთვის უბედური და განრისხებული ვიყავი. ვცდილობდი თავის შეკავებას, მაგრამ თავშეკავება კიდევ უფრო მეტ უხერხულობას აღძრავდა, უფრო ვუბედურდებოდი და ვბრაზდებოდი. ჟანა დ’არკივით, ჰამლეტივით ვიყავი, არადა, თითქოს სხვისი – ვიღაც შეუმჩნეველი, უთვისტომო ობლის – ცხოვრება მერგო. პირდაპირ ვიტყვი: საკუთარი თავი არ მეკუთვნოდა. ვიღაც სხვა ვიყავი. სახელად აილინი.
მაშინ – ორმოცდაათი წლის წინ – დიდი მორცხვი ვინმე გახლდით. ერთი შეგეხედათ. მძიმე შალის ქვედატანები მეცვა, გრძელი, მუხლს ქვევით; სქელი წინდები. ქურთუკებსა და ბლუზებს ყოველთვის ბოლომდე ვიკრავდი. ისეთი გოგო ვიყავი, არავინ რომ არ აშტერდება. თუმცა არც რამე საშინელება მჭირდა გარეგნულად. ახალგაზრდა, ნორმალური, პრინციპში, საშუალო გოგო მეთქმოდა. მაგრამ მეგონა, რომ ჩემზე უარესი ქვეყნად არავინ დადიოდა: მახინჯი, ამაზრზენი, სამყაროსთვის შეუფერებელი. არ მინდოდა, ვინმეს ყურადღება მიმეპყრო. სამკაულები იშვიათად მეკეთა, სუნამოს საერთოდ არ ვხმარობდი, ფრჩხილებს არ ვიღებავდი. ერთხანს პატარა, ლალისთვლიანი ბეჭედი მეკეთა, დედაჩემის ნაქონი.
იმ განრისხებულ პატარა აილინად ყოფნის უკანასკნელი დღეები დეკემბრის ბოლოს ჩემი მშობლიური ქალაქის ულმობელ სიცივეში გავატარე. იმ ზამთარს კარგად მოთოვა, სამ-ოთხ ფუტამდე. თოვლი ეზოებს დაჰპატრონებოდა და პირველი სართულების რაფებს ზვავივით გადმოჰკიდებოდა. დღისით ზედა ფენა შელღვებოდა, თხრილებში ჭყაპი დგებოდა და უცებ გახსენდებოდა, რომ ცხოვრებაში ხანდახან რაღაც სასიხარულოც ხდება, რომ ზოგჯერ მზეც ანათებს. მაგრამ ნაშუადღევს, მზე რომ გადაიწვერებოდა, ყინვა თოვლს ისე სქლად მოჭიქავდა ხოლმე, რომ მოზრდილი კაცის წონას უძლებდა. დილაობით სათლით მარილს ვყრიდი კარიდან ქუჩამდე მიმავალ ვიწრო ბილიკზე. შესასვლელის თავზე, ნივნივიდან, ლოლუები ეკიდა. ვიდექი ხოლმე იქ და წარმოვიდგენდი – რომ მოტყდეს, როგორ ჩამესობა ძუძუებში, ტყვიასავით როგორ დამისერავს მხრის სქელ ხრტილს, ან ტვინს როგორ გამიპობს. ტროტუარს ნიჩბით წმენდდნენ მეზობლები, რომლებსაც მამაჩემი ეჭვით უყურებდა, რადგან ლუთერანები იყვნენ, თავად კი კათოლიკე იყო. თუმცა ის ყველას ეჭვით უყურებდა. მოხუცი ლოთების დამახასიათებელი შიში და სიგიჟე დასჩემდა. იმ ლუთერანმა მეზობლებმა საშობაოდ კართან თეთრი დაწნული კალათა დაგვიდგეს: შიგ ცელოფანში გახვეული გასანთლული ვაშლები, ბონბონიერი და ერთი ბოთლი ხერესი დამხვდა. მახსოვს, ბარათზე ეწერა „უფალი გფარავდეთ ორივეს“.
ვინ იცის, სახლში რა ხდებოდა, სანამ სამსახურში ვიყავი ხოლმე? ყავისფერი ხის სამსართულიანი სახლი იყო კოლონიურ სტილში, საღებავაქერცლილი წითელი კარნიზებით. წარმოვიდგენ ხოლმე, როგორ აღნიშნავდა შობას მამაჩემი: იმ ხერესს გამოცლიდა და ძველ სიგარას ქურის ალზე მოუკიდებდა. სახალისო სურათია. საერთოდ, ჯინს სვამდა. ზოგჯერ ლუდსაც. ლოთი იყო, როგორც უკვე გითხარით. ერთი მხრივ, ეს საქმეს მიმარტივებდა. თუ რამე პრობლემა წამოიჭრებოდა, მისი ყურადღების სხვა რამეზე გადატანა და დაშოშმინება ადვილი იყო: ბოთლს შევაჩეჩებდი და გავდიოდი ოთახიდან. რა თქმა უნდა, მისმა ლოთობამ ჩემს ახალგაზრდობას დაღი დაასვა. ძალიან ვიძაბებოდი, ადვილად ვღიზიანდებოდი. ეგრე ხდება, ალკოჰოლიკთან რომ ცხოვრობ. ამ მხრივ ჩემს ისტორიაში ორიგინალური არაფერია. წლების განმავლობაში არაერთ ალკოჰოლიკ მამაკაცთან მიცხოვრია და თითოეულმა კიდევ ერთხელ დამარწმუნა, რომ ნერვიულობას აზრი არა აქვს, მიზეზებში გარკვევა უშედეგოა, დახმარების ყოველი მცდელობა – თვითმკვლელობის ტოლფასი. ეგეთები არიან და მორჩა. ახლა მარტო ვცხოვრობ. ბედნიერად. ვიტყოდი, სრულ ნეტარებაშიც კი. იმ ასაკში აღარ ვარ, რომ სხვებზე ვიდარდო. და აღარც იმაზე ფიქრით ვიკლავ თავს, ნეტავ მომავალში რა მომელის: რაც ჯერ არ მომხდარა, მაგაზე ვერ
ჩუქება
