I
ნათანი
სწორედ რივკასთვის დაბრუნდა ამერიკიდან. ჰყვებოდა, რომ იქ ყოფნის მთელი ოთხი წლის მანძილზე ყოველდღე მასზე ფიქრობდა, ერთ დღესაც კი ადგა და უკან დასაბრუნებლად გემის ბილეთი აიღო. ის არასდროს დასცდენია, რომ თან გახვრეტილი გროშიც არ ჩამოჰყოლია და ბილეთის ფულიც უფროსი ძმისგან ისესხა. სამაგიეროდ, ლაპარაკისას დღემდე უყვარდა ამერიკული სიტყვების გამორევა, რომელთა მნიშვნელობაც მისი ოჯახის წევრებიდან არავინ იცოდა.
ამერიკიდან ტყავის სპილენძისბალთიანი ქამარი ჩამოიტანა, პოლონეთისკენ მომავალს ძმამ რომ აჩუქა დამშვიდობებისას. ნიუ-იორკის ნავსადგურში ერთმანეთს რომ გადაეხვივნენ, მას შემდეგ ერთმანეთი აღარც უნახავთ. რაც შეეხება ქამარს, მის ნახვრეტებს თუ დააკვირდებოდი, შეამჩნევდი, როგორ იცვლებოდა წლების განმავლობაში ნათანის აღნაგობა. ქამრის პატრონს კი თვითონაც უჭირდა იმის დაჯერება, ოდესღაც ასეთი გამხდარი რომ იყო.
ისევე, როგორც მისი მამა და პაპა, გარეგნობით ნათანიც ფალავანს ჰგავდა, ოღონდ უკვე ბებერ ფალავანს. განიერი მხარბეჭი, დაბალი, სქელი კისერი და მამალივით წინ გამობურცული ფართო მკერდი ჰქონდა. ამაყობდა, რომ ქალაქში მეტსახელად „ბოსს“ ეძახდნენ.
ქუჩაში თუ ვინმე შეეკითხებოდა, როგორ ხარო, პასუხობდა:
– კარგად, მაგრამ არც მთლად უიმედოდ.
მერე დამშვიდობების ნიშნად ხელს შლაპის ფარფლთან მიიტანდა და გზას გააგრძელებდა.
ყოველ რამდენიმე თვეში ერთხელ ნიუ-იორკიდან წერილი მოდიოდა. ბენი იწერებოდა, სამწუხაროდ, ამჯერადაც უნდა გადავდო ტარნოვში ჩამოსვლაო. საკანცელარიო ნივთების მაღაზიას უპატრონოდ ვერ დატოვებდა. სასწავლო წელი იწყებოდა და აურაცხელი შეკვეთა ჰქონდა. უპატიოსნო ნოქარი ქალი, წესით, კარგა ხნის წინ უნდა გაეშვა, მაგრამ თავს იკავებდა, რადგან მის ადგილას ახლისა და სანდოს პოვნა ჭირდა. სულ მალე შობაც დადგებოდა, ბენთან კი მარტო ებრაელები კი არ შედიოდნენ საყიდლად! ცოლი თავს ისევ შეუძლოდ გრძნობდა. ქვეყანაში კრიზისი მძვინვარებდა და ახლა რომ მაღაზია მარტო დაეტოვებინა, ამერიკაში უკან დაბრუნებულს აღარაფერი დახვდებოდა. მაგრამ გული მონატრებით ჰქონდა სავსე და ამიტომ გაისად აუცილებლად აპირებდა ჩამოსვლას. ერთი სული ჰქონდა, როდის ნახავდა ძმას, გაიცნობდა რივკას და მათ გოგო-ბიჭს.
მშობლები თქვენ ხართ და უკეთ იცით, რაც სჭირდებათ ბავშვებს, ამიტომ თქვენვე უყიდეთ ჩემს სახელზე.
საფირმო ქაღალდზე (BEN STRAMER GENERAL MERCHANDISE, 33 Grand St., NY) დაწერილსა და სამად გაკეცილ წერილში ბენი მწვანე ბანკნოტებს დებდა, რომლებიც დამატებით იისფერ საშრობ ქაღალდში იყო გახვეული, რათა კონვერტის შემცველობა გარედან არავის დაენახა. საშრობ ქაღალდს ფერი გასდიოდა და კონვერტიდან ამოღებული დოლარები მომწვანო-მოიისფრო იყო, რის გამოც რივკა მათ მსუბუქად რეცხავდა და მერე ღუმლის თავზე გაჭიმულ თოკზე კიდებდა გასაშრობად.
ნათანი ბავშვებს კონვერტიდან აძრობილ ამერიკულ საფოსტო მარკებს აძლევდა, დოლარებს კი საგულდაგულოდ ინახავდა.
– გაუთავებლად ვმუშაობ და ფულის საშოვნელი დრო აღარ მრჩება, – თავს იმართლებდა ცოლთან.
ჰოდა, ელოდა. ელოდა, რომ ერთ დღესაც ისეთი საქმე გამოუჩნდებოდა, რომელიც ერთი ხელის მოსმით შეცვლიდა სტრამერების ოჯახის ყოფას. მათ გოლდჰამერის ქუჩის ბოლოში მდგარი შენობის პირველ სართულზე მდებარე ერთოთახიანი ბინიდან ციმციმ გამოიყვანდა, მაღლა აიტაცებდა და ნაირფერვიტრაჟებიანი სადარბაზოების მქონე რომელიმე სახლის მაღალ სართულზე დააბინავებდა, სადმე ელეგანტურ პოლონურ-ებრაულ უბანში, საუკეთესო შემთხვევაში კი – სწორედ იმ ტრამვაის გაჩერებასთან, რომელიც ქალაქ ტარნოვს სიამაყით ავსებდა. მაღალჭერიან, რამდენიმე ოთახისგან შემდგარ ვრცელ ბინაში იცხოვრებდნენ, რომელსაც საკუთარი ტუალეტიც ექნებოდა, აბაზანაც, გამდინარე ცხელი წყალიც და ყვავილებით მორთული აივანიც.
ნათანის ცხოვრებაში ისეთი დღეებიც ხშირად იყო, როდესაც ეჩვენებოდა, რომ ამ ოცნებას ასრულება ეწერა. თუნდაც მაშინ, მთელი ვაგონი კოლოფონი რომ იყიდა იაფად. უთხრეს, ამას მევიოლინეები ხმარობენ ხემზე წასასმელადო. საიდან უნდა სცოდნოდა, რომ ტარნოვში ასე ცოტა მევიოლინე ცხოვრობდა? ბოლოს თვითონვე იყიდა ერთი ვიოლინო თავის ხემთან ერთად და სალეკს, რომელსაც, რივკას აზრით, ყველაზე გრძელი და ლამაზი თითები ჰქონდა, უბრძანა, ვიოლინოზე დაკვრა ესწავლა.
მიუხედავად იმისა, რომ ნათანი არც ფილარმონიაში და არც ოპერაში იყო ნამყოფი, წარმოსახვის თვალით უკვე ხედავდა თავის შვიდი წლის ბიჭს კრაკოვისა და სულაც ვენის სახელგანთქმულ სცენებზე. რივკას განსაკუთრებით უადვილდებოდა თავისი ბიჭუნას წარმოდგენა პატარა სმოკინგში, ყელზე ბაფთითა და შუბლზე ჩამოყრილი ხშირი, ჯიუტი კულულებით. ძმებისგან განსხვავებით, სალეკს არც ჩხუბში ჩაბმა ართობდა და არც ტანსაცმლის დასვრა სჩვეოდა.
– აჰა, გამომართვი, – უთხრა ნათანმა სალეკს და ინსტრუმენტი გაუწოდა, – თითო ცნობილი მევიოლინე ყველა ოჯახს უნდა ჰყავდეს.
თან რამდენი ფულის შოვნა შეიძლება ბილეთების გაყიდვით!
ეს საქმეც ჩაიფუშა.
მართალია, ბიჭი მუსიკის პოლონელ მასწავლებელთან მიიყვანა, მაგრამ დარწმუნებით ვინ იტყოდა, მიდიოდა თუ არა სალეკი დანიშნულების ადგილამდე? ბიჭი ხომ, რამდენჯერაც სტუმრები მოუვიდნენ და მამამ სთხოვა, მოდი, ერთი „პატარა კონცერტი“ დაგვიკარიო,
ჩუქება
