წინასიტყვაობა
„არა არს წინასწარმეტყუელი შეურაცხ, გარნა სოფელსა თვისსა“
2018 წ. გამოიცა ალექსეი პარინის წიგნი «Важа Чачава артист и учитель» М., «Аграф». ჩემი ეს წერილი არა რეცენზიაა, არამედ ფიქრები, განცდები და გარდასულ დღეთა მოგონებებია, ამ შესანიშნავი წიგნის კითხვისას რომ მებადებოდა. ამდენად, თავიდანვე ბოდიშს ვუხდი მკითხველს გადმოცემის არათანმიმდევრულობის, სუბიექტურობის, ემოციურობისა და „შორეულ ტონალობებში მოდულაციებისათვის“.
დავიწყებ შორეული მოგონებით. 1962 წ., კონსერვატორიაში, სახელმწიფო გამოცდებია. სავსე მცირე დარბაზის მსმენელთა შორის მეც ვერიე, დამწყები სტუდენტი. ვაჟა ჩაჩავას სახელი უკვე კარგა ცნობილი იყო, მაგრამ ესტრადაზე პირველად ვხედავდი. მახსოვს, როიალს უჯდა კაფანდარა ყმაწვილი, ოქროსფრად მბზინვარე თმის უჩვეულო ვარცხნილობით. გამოსაშვები საგამოცდო პროგრამა ვრცელი ჰქონდა, ხოლო მე ერთი ნაწარმოები ჩამებეჭდა ხსოვნაში. დამამახსოვრდა სამუდამოდ! ბეთჰოვენის მე-17 სონატას ცოცხალი შესრულებით, მგონი, პირველად ვისმენდი. დღემდე ჩამესმის ყურში თითქოს დრამატული ტენორის, ან კიდევ, მეცო-სოპრანოს მიერ მართლაც „გამღერებული რეჩიტატივები“ და კიდევ სონატის საფინალო ნაწილი, ისე მღელვარე, ისე ბობოქარი, ამავდროულად, ისე ლირიკულ-რომანტიკული, არასდროს რომ დამვიწყებია. მერე და მერეც, როცა კი შემთხვევა მომცემია ამ სონატის მოსმენისა (ეს არცთუ ხშირად მომხდარა, არაა საკონცერტო პროგრამების „ბრენდი“), მყისვე ოქროსფერთმიანი ჭაბუკი ვაჟა ჩაჩავა და მისი „გამღერებული“ რეჩიტატივი წარმომდგენია ხოლმე თვალწინ. მოკლედ, ბეთჰოვენის მეჩვიდმეტე სონატა და ვაჟა ჩაჩავა ჩემთვის სამუდამოდ ერთმანეთს დაუკავშირდა.
გამოხდა ხანი. წლებმა ჩაიარა. 1984 წ. თბილისში პირველად შესრულდა როსინის „პატარა საზეიმო მესა“. აღფრთოვანებულმა გაზეთში მივარბენინე წერილი. „Вечерний Тбилиси“- ს რედაქტორმა, როგორც სჩვეოდა, დაუნდობლად მიჭრა-მოჭრა წერილი და „კუპიურებმა“ ჩაჩავასადმი მიძღვნილი ერთი მოზრდილი აბზაციც შეიწირა. ჩემს პროტესტს, როგორც ხშირად ხდებოდა, შედეგი არ მოჰყოლია – „Это же не концерт Важи Чачава. Он же не солист, а только аккомпаниатор“. ა. პარინის წიგნში ჩართულ ინტერვიუებში ჩაჩავა ხშირად ამბობს კიდეც, კონცერტმაისტერი ზოგს მეორეხარისხოვანი შემსრულებელი ჰგონიაო. ულმობელ რედაქტორთან ჩემი გაბრძოლებით წერილში დარჩა ერთი ფრაზა: „оркестрово звучащее фортепианное сопрвождение Важи Чачава“.
უნებლიე დანაშაულისთვის დაგვიანებულ ბოდიშს ვუხდი ძვირფას ვაჟას, რამეთუ სოლისტებს ტოლს არ უდებდა მისი საფორტეპიანო აკომპანემენტი, მართლაც „ორკესტრულად მჟღერი!“
კიდევ ერთი მოგონება. 1980-იანი წლები, მოსკოვში ვაჟა ჩაჩავასთან სტუმრობა. ეს უკვე ჩემი ქალიშვილის მოგონებაა. იმხანად პატარა გოგონამ, შინ დაბრუნებულმა ყველას უამბო „დიდი, ლამაზი ოთახი იყო, დიდი ლამაზი სარკით. კედელზე ბევრი სურათები და ფოტოები ეკიდა ლამაზ ჩარჩოებში. როიალზე ლამაზი ნივთები ეწყო. პატარ-პატარა, ძალიან ლამაზი. ჩაით გაგვიმასპინძლდა ძალიან ლამაზ ფინჯნებში“. მიაქცევდით ყურადღებას, ამ ერთ პაწია ნაამბობში რამდენჯერ მეორდება სიტყვა „ლამაზი“. დიახ, ვაჟა ჩაჩავა ესთეტი გახლდათ. ესთეტი თხემით ტერფამდე. ცხოვრებაშიც, ყოფაშიც, ხელოვნებაშიც – ესთეტი! ჩემი პატარა ქალიშვილის მოგონების ერთ დეტალს განვმარტავ. ჩაჩავას ოთახი სულაც არ იყო დიდი. პირველი შთაბეჭდილება კი მართლაც საკვირველი იყო. დიდი სარკე აორმაგებდა ინტერიერს. სხვა დანარჩენში სრულად ვეთანხმები ჩემი გოგონას ნაამბობს. „ლამაზის“ ბევრჯერ გამეორებაც სრულიად გამართლებულია!
ა. პარინის წიგნის კითხვისას წინააღმდეგობრივი გრძნობა-ფიქრები მეუფლებოდა. სიამაყე – რა კარგია ქართველ მუსიკოსზე ამდენი არაქართველი ესოდენ საქებარ სიტყვებს რომ წარმოთქვამს, ასეთ ხოტბას რომ ასხამენ, თან გული მწყდებოდა – რატომაა, რომ ჩვენ თვითონ არ გაგვაჩნია თანამემამულე მუსიკოსებზე ქართველების მიერვე დაწერილი მსგავსი წიგნები?! უკვე მერამდენედ, რუსეთში ქართველ ხელოვანებზე იბეჭდება წიგნები, გ. ყანჩელზე, ზ. სოტკილავაზე, მ. ქასრაშვილზე, ჯ. კახიძეზე... კარგია, საამაყო, მისასალმებელი! მაგრამ თავად ჩვენ?! რამდენი სასიქადულო მოღვაწით ვართ მდიდარი, განა არ უნდა შემოვინახოთ მათ შესახებ წიგნები, მონოგრაფიები, ესეები, წერილები, ინტერვიუები...? მუსიკის ჩანაწერებზე, ფირფიტებსა და CD-ზე აღარას ვამბობ, კანტი-კუნტად რომ მოგვეპოვება! რუსეთში, ვგონებ, არსებობს პროფესია, Пушкиновед, ჰოდა, ამ „პუშკინოვედების“ სატკივარი თურმე ისაა, პოეტის ცხოვრების 36 წლიდან 10 თუ 12 დღე არ უწყიან როგორ და სად გაუტარებია პოეტს. მხოლოდ და მხოლოდ 10-12 დღე! დანარჩენი, სიცოცხლის 26 წლის თითოეული წლის 355-353 დღე წვრილად აქვთ თურმე აღნუსხულ-აღწერილ-დამუშავებული, ტომეულებია გამოცემული და მუშაობა დღემდე არ წყდება.
აქ, ვფიქრობ, უპრიანია მოვიყვანო ორიოდ კომიკური (უფრო კი, ვგონებ, ჩვენთვის ტრაგიკული) პარალელი, პირადად ჩემთვის ცნობილი შემთხვევებიდან, კონსერვატორიის III კურსის სტუდენტებს საგამოცდო ბილეთების ჩაწერის შემდეგ პირობა წავუყენე: ზ. ფალიაშვილის სახლ-მუზეუმიდან უნდა მომიტანოთ ხელმოწერილი ბარათი, ნამდვილად რომ ეწვიეთ მუზეუმს. გამოცდილებამ მიჩვენა, ცოტანი არიან, ვისაც ამ მუზეუმის არსებობაზე სმენია. ჩემს მოთხოვნაზე ზეზე წამოიჭრა სტუდენტი: „ვისი ხელმოწერით, რუსიკო-მასწ, ფალიაშვილის?“ ჩემი პასუხი: „ოო, თუ ფალიაშვილის ხელმოწერილს მომიტანთ, უგამოცდოდ დაგიწერთ უმაღლეს ქულას!“ ნუ იფიქრებ, ძვირფასო მკითხველო, ეს მხოლოდ კონსერვატორიის სტუდენტის უვიცობის მაჩვენებელი იყოს. ამისთვის კიდევ ერთ
ჩუქება
